Met deze reeks van 4[2] wil ik zichtbaar maken welke -onzichtbare- processen ons werk in letsel beïnvloeden. Aan de hand van deze thema’s omschrijf ik wat het werken in letselschade met mij als professional en met mij als persoon doet. Welke vaardigheden worden aangesproken, waar het mij uitdaagt en waar ik voldoening ervaar.

In deze editie neem ik jullie mee aan de hand het thema:

De wurggreep; het schaderegelingsproces conditioneert het slachtoffer en het slachtoffer conditioneert het schaderegelingsproces.

Het schadeafwikkelingssysteem vraagt om onderbouwing van de ongevalsgevolgen, zoals de beperkingen en de schade. Voor het slachtoffer van een ongeval (wij gebruiken liever de term ‘cliënt’) betekent dit dat hij of zij continu, soms jarenlang, bevraagd wordt over de klachten en de obstakels die dagelijks ervaren worden. Dat is begrijpelijk vanuit het perspectief van aansprakelijkheid en causaliteit. Echter kent dit systeem ook een onbedoeld en ongewenst neveneffect: de voortdurende aandacht voor klachten, beperkingen en verlies werkt het herstelproces van cliënt juist tegen.

Wanneer dit proces lang aanhoudt, kan een patroon ontstaan waarin de aandacht steeds sterker gericht wordt op wat níet meer lukt, in plaats van op wat wél mogelijk is. Dit mechanisme staat bekend als het conditioneringseffect van het schadeafwikkelings-systeem.

Onbedoelde gevolgen

Het conditioneringseffect ontstaat meestal geleidelijk. Door herhaalde vragen, rapportages en discussies over medische oorzaken en beperkingen leert de cliënt als het ware om de beperkingen te monitoren.

De focus verschuift van functioneren naar klachten. Cliënt wordt als het ware getraind om niet te letten op wat wel mogelijk is en verliest het vertrouwen en geloof in de eigen mogelijkheden. Wanneer erkenning van de ongevalsgevolgen uitblijft of causaliteitsdiscussies voortduren, voelen mensen zich niet gehoord of serieus genomen. Dat vergroot de aandacht voor de klachten verder en versterkt het gevoel van onmacht.

In de praktijk kan dit leiden tot gedachten, overtuigingen en gedrag die herstel belemmeren. Denk aan overmatige zelfobservatie, vermijding van activiteiten uit angst voor verergering van klachten of het voortdurend aftasten van grenzen zonder ze nog te durven oprekken.

Wat wél lukt of vooruitgaat, raakt compleet uit beeld. Succes wordt niet meer beleefd en negatieve ervaringen worden onthouden.

Naarmate het schadeproces langer duurt, slijten deze patronen dieper in en worden deze steeds lastiger om te doorbreken. Het schadeafwikkelings-systeem vertraagt op deze manier het herstelproces en vergroot de kans op aanhoudende klachten.

Secundair effect van het systeem is dat de cliënt -inmiddels overtuigd van het eigen onvermogen- het schaderegelingsproces in stand houdt, uit angst om deze schijnzekerheid los te laten. Wat op zijn beurt vaak oplopende discussies over de aard en ernst van de klachten oplevert.

Deze twee ongewenste effecten kunnen elkaar lang in stand houden, tenzij er wordt ingegrepen.

De rol van de arbeidsdeskundige

Wij brengen bewust -soms als eerste binnen het letselschadetraject wat al jaren duurt- in gesprek met onze cliënt niet primair de ongevalsgevolgen in kaart, maar we richten ons op het functioneren, de mogelijkheden en het perspectief. Wij kijken niet zozeer naar wat iemand niet meer kan, maar juist naar wat nog wél kan. Nu en in de toekomst.

Door die focus bewust en expliciet te verleggen, helpen wij om het conditioneringseffect te doorbreken. Vervolgens stimuleren we cliënten om doelen te formuleren die haalbaar zijn, om stappen voorwaarts te zetten. Om weer succes te gaan ervaren en om grenzen te verleggen. En daarmee versterken wij gezond gedrag en realistische verwachtingen.

In de dagelijkse praktijk blijkt dat dit makkelijker gezegd is dan gedaan, zeker als het schade-afwikkelingsproces al een jaar of meerdere jaren voortduurt. Dit vraagt dan ook om specifieke vaardigheden en kennis.

Werken in letselschadezaken verveelt geen moment

Kennis van het schadeafwikkelingssysteem (en haar ongewenste effecten) is natuurlijk onontbeerlijk in ons vakgebied. Daarnaast zijn vaardigheden die wij in onze rol bewust inzetten onder meer: empathisch adviseren, coachende gesprekstechnieken en verbindend overtuigen. Zowel creatief op zoek gaan naar out-of-the-boxoplossingen als doorzettings-vermogen helpen bij het doorbreken van hardnekkige patronen.

Maar vooral het persoonlijke verlangen om de kwaliteit van het leven van onze cliënten op een positieve wijze te veranderen, is een drijfveer die velen van ons kenmerkt.

En na 6 maanden, 2 jaar of 4 jaar constateren dat wij dat verschil hebben gemaakt? Dat geeft voldoening!

Denk je dat dit werkveld ook bij jou past?

Neem dan gerust contact met mij op! Ik ga graag met je in gesprek om de mogelijkheden te onderzoeken.